Title: Ewa Gromek, Ewa Kłos, Wawrzyniec Kofta, Ewa Laskowska, Andrzej Melson
Author: Ewa Kłos
Last saved by: Roman Puławski
Company: .

Przedmiotowe zasady  oceniania – przyroda

Ocenianie wiadomości i umiejętności
a) Wiadomości przedmiotowe:
•	 zgodnie z programem nauczania i kryteriami wynikającymi z podstaw programowych.
b) Umiejętności przedmiotowe:
•	 planowanie prostych eksperymentów;
•	 analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i eksperymentów;
•	 gromadzenie i prezentowanie informacji;
•	 dostrzeganie związków przyczynowo – skutkowych;
•	 porównywanie i wnioskowanie;
•	 wykonywanie prostych wykresów, diagramów i ich interpretowanie;
•	 posługiwanie się środkami technicznymi;
•	 korzystanie z różnych źródeł informacji.
c) Umiejętności ponadprzedmiotowe:
•	 pracę w grupie;
•	 dyskusję;
•	 aktywność na lekcji;
•	 odpowiedzialność za podjęte zadania;
•	 kreatywność.
                                                                                                            Klasa 4

Ocena

dopuszczająca
Uczeń:

dostateczna
Uczeń:

dobra
Uczeń:

bardzo dobra
Uczeń:

Dział 1 – Przyroda i ja

•	wymienia przykłady zagadnień jakimi zajmuje się przyroda,
•	wymienia źródła wiedzy o przyrodzie,
•	nazywa przyrządy służące do obserwacji przyrody,
•	nazywa zmysły człowieka,
•	wymienia cechy dobrego przyrodnika,
•	wskazuje właściwą kolejność czynności wykonywanych podczas dnia.

•	zadaje pytania do problemów związanych z nauką przyrody,
•	uzasadnia, że człowiek jest elementem przyrody,
•	określa rolę mapy, planu i kompasu  w planowaniu wycieczki,
•	określa znaczenie poszczególnych zmysłów w poznawaniu przyrody,
•	wyjaśnia, co to znaczy dobowy rytm człowieka.

•	wyjaśnia, co to jest przyroda, 
•	wyszukuje problemy badawcze z tekstu, zdjęcia, obserwowanego zjawiska,
•	wskazuje możliwości wykorzystania lupy, lornetki, mikroskopu podczas obserwacji przyrodniczych,
•	wymienia etapy przygotowania i prowadzenia doświadczenia,
•	uzasadnia, dlaczego 
•	przyrodnik jest cierpliwy, systematyczny i rzetelny,
•	wyciąga wnioski dotyczące poprawności swojego rozkładu czynności w ciągu dnia.

•	dokonuje syntetycznego opisu zagadnień związanych z przyrodą,
•	uzasadnia, dlaczego samodzielnie przeprowadzona obserwacja i doświadczenie jest dobry źródłem wiedzy o przyrodzie,
•	podaje przykłady doświadczeń i proponuje ich przebieg,
•	uzasadnia, dlaczego jego rozkład dnia jest prawidłowy lub nieprawidłowy.

Dział 2 – Moja szkoła

•	wymienia cechy charakterystyczne krajobrazu wokół szkoły,
•	podaje przykłady aktywnego wypoczynku,
•	podaje przykłady zachowania się członków zespołu po wygranym i przegranym meczu,
•	wymienia nazwy zwierząt hodowanych w pracowni przyrodniczej,
•	podaje przykłady ssaków, ptaków, ryb,
•	wymienia sytuacje i czynniki dobrze wpływające na samopoczucie w szkole,
•	rozpoznaje właściwe warunki do nauki,
•	wymienia cechy dobrego ucznia,
•	wskazuje sposoby postępowania w wypadku trudności w nauce,
•	podaje przykłady poprawnego zachowania się w różnych sytuacjach.

•	wymienia rodzaje gier zespołowych,
•	uzasadnia, dlaczego bibliotekę szkolną warto odwiedzać,
•	nazywa rośliny występujące w pracowni przyrodniczej,
•	wskazuje różne źródła informacji o roślinach i zwierzętach,
•	podaje przykłady pomocy osobie niepełnosprawnej,
•	wskazuje podstawowe zasady uczenia się.
•	wymienia czynniki ułatwiające naukę,
•	podaje poprawny rozkład dnia ucznia klasy czwartej,
•	wskazuje sposoby uczenia się przyrody.

•	określa rolę sekretariatu szkoły oraz dyrektora szkoły w funkcjonowaniu szkoły,
•	określa znaczenie ruchu dla organizmu,
•	podaje przykłady ulubionych zespołów i zawodników sportowych,
•	podaje cechy charakterystyczne ssaków, ptaków i ryb,
•	omawia na wybranym przykładzie obowiązki opiekuna hodowli szkolnej,
•	wskazuje problemy, jakie miałaby osoba poruszająca się w szkole na wózku,
•	wskazuje cechy osoby powszechnie lubianej,
•	wyjaśnia, dlaczego warto się uczyć i zdobywać nowe umiejętności,
•	wskazuje najczęstsze przyczyny niepowodzeń szkolnych.

•	podaje przykład ulubionego miejsca w szkole i uzasadnia swój wybór, 
•	wyjaśnia stwierdzenie: trzeba umieć przegrywać,
•	wyjaśnia, jaką funkcję spełniają hodowle szkolne,
•	wymienia rodzaje zachowań przyjaznych w stosunku do innych osób.
•	wyjaśnia co oznaczają określenia: pozytywne nastawienie do nauki, własna chęć poznania, systematyczność,
•	wskazuje cechy dobrej szkoły,
•	uzasadnia, dlaczego planowanie zajęć w ciągu dnia, tygodnia  ma wpływ na wyniki w nauce.

Dział 3  – Mój dom

▪ omawia zasady dbałości o zwierzęta i rośliny doniczkowe,
•	wskazuje zagrożenia wynikające z obecności myszy, szczurów, much i komarów w domu,
•	podaje przykłady substancji w każdym ze stanów skupienia,
•	wymienia właściwości (fizyczne) wody ciepłej i wody wrzącej, 
•	podaje przykłady zjawisk fizycznych i przemian chemicznych,
•	opisuje wygląd zepsutej żywności.
•	wymienia poznane sposoby konserwacji żywności,
•	wymienia podstawowe zasady prawidłowego odżywiania się,
•	wyjaśnia pojęcie mieszaniny,
•	podaje przykłady mieszanin,
•	podaje przykłady z życia codziennego ukazujące wodę w poszczególnych stanach skupienia,
•	wymienia substancje mieszające i nie mieszające się z wodą.
•	odróżnia środki o właściwościach drażniących i żrących.

•	wymienia różne źródła informacji o wybranych zwierzętach.
•	przesadza i sadzi rośliny doniczkowe,
•	podaje przyczyny, z powodu których gryzonie, owady i pajęczaki zamieszkują ludzkie siedziby,
•	prezentuje za pomocą modelu budowę drobinową gazów, cieczy i ciał stałych.
•	wymienia różnice między parowaniem i wrzeniem,
•	odróżnia zjawiska fizyczne od przemian chemicznych zachodzących w codziennym życiu,
•	podaje przykłady żywności konserwowanej danym sposobem,
•	wskazuje pokarmy szczególnie bogate w wybrane składniki pokarmowe,
•	wyjaśnia co nazywamy roztworem, 
•	proponuje doświadczenie udowadniające, że każdy roztwór ma ograniczoną ilość substancji, jaką można w nim rozpuścić,
•	wymienia nazwy zjawisk towarzyszących zmianom stanów skupienia wody,
•	podaje przykłady środków zawierających detergenty.

•	uzasadnia, dlaczego nie wszystkie zwierzęta można trzymać w domu,
•	uzasadnia, dlaczego trzeba roślinę doniczkową przesadzać i nawozić,
•	uzasadnia, dlaczego przed kupnem zwierzęcia lub rośliny należy poznać ich wymagania, pochodzenie, środowisko,
•	uzasadnia konieczność współpracy wszystkich mieszkańców budynku w eliminowaniu niepożądanych zwierząt,
•	wymienia co najmniej po trzy właściwości lodu, wody i pary wodnej,
•	wymienia nazwy warzyw, które należy ugotować przed spożyciem, 
•	wyjaśnia przyczyny psucia się żywności,
•	określa znaczenie dla organizmu poszczególnych składników pokarmowych
•	wyjaśnia, co to jest roztwór nasycony
•	wyjaśnia, od czego zależy szybkość parowania.

•	uzasadnia, dlaczego nie każde zwierzę jest bezpieczne dla ludzi,
•	korzysta z różnych źródeł informacji o wybranej roślinie doniczkowej.
•	proponuje konkretne rozwiązania problemu niebezpiecznych i uciążliwych zwierząt we własnym miejscu zamieszkania,
•	uzasadnia na modelu, dlaczego gazy są ściśliwe, ciecze bardzo mało, ciała stałe nie,
•	podaje przykłady produktów, z których można zrobić sałatkę i surówkę,
•	definiuje zjawisko fizyczne i przemianę chemiczną,
•	wyjaśnia, na czym polegają poznane metody konserwacji żywności,
•	uzasadnia, dlaczego rosnący organizm potrzebuje pokarmów bogatych w białko.
•	podaje jeden sposób rozpuszczenia substancji stałej w roztworze wcześniej nasyconym,
•	uzasadnia, dlaczego mieszanina wody z lodem ma temperaturę 0 ^oC.
•	przedstawia mechanizm działania detergentów.

Dział 4 – Moja pomoc w domu

•	wymienia nazwy odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii,
•	wymienia nazwy urządzeń elektrycznych stosowanych w domach,
•	podaje podstawowe zasady bezpieczeństwa obowiązujące podczas korzystania z urządzeń elektrycznych.
•	wskazuje ewentualne zagrożenia występujące w kuchni, łazience, pokoju,
•	opisuje sposoby ustrzeżenia się przed zagrożeniami w domu i szkole,
•	omawia podstawowe zasady bezpieczeństwa podczas korzystania z urządzeń elektrycznych.
•	podaje stałe wydatki, jakie musi ponieść w każdym miesiącu jego rodzina
•	wskazuje możliwości zmniejszenia wydatków w budżecie domowym.

•	podaje przykłady źródeł energii wykorzystywanych dawniej i obecnie,
•	nazywa rodzaj ogrzewania we własnym domu i szkole,
•	określa miejsce podłączenia i sposób użytkowania przykładowego urządzenia elektrycznego,
•	wskazuje miejsca w szkole, w których należy zachować szczególną ostrożność,
•	wyjaśnia znaczenie dokonywania systematycznych opłat wynikających z utrzymania domu,
•	określa znaczenie planowania wydatków domowych.
•	wyjaśnia znaczenie ukrytej roli promocji i reklam produktów.

•	opisuje obieg powietrza w wietrzonym pomieszczeniu
•	opisuje zasadę działania przykładowego urządzenia elektrycznego,
•	uzasadnia, dlaczego w niektórych miejscach w szkole i w domu należy zachować szczególną ostrożność,
•	podaje przykłady zachowań podczas wypadku w domu i szkole,
•	ocenia wysokość wydatków domowych w poszczególnych grupach.,
•	wskazuje korzyści lub ich brak dla wybranych przecenionych produktów.

•	uzasadnia konieczność coraz większego wykorzystywania odnawialnych źródeł energii.
•	wskazuje zależność między oszczędzaniem energii a wyczerpaniem się zasobów naturalnych,
•	prezentuje na wybranym przykładzie zasadę działania prostego urządzenia elektrycznego,
•	wymienia podstawowe zasady postępowania w razie wypadku w domu i szkole.
•	 uzasadnia potrzebę ograniczenia własnych wydatków,
•	podaje argumenty, z których powodu dane produkty zostały przecenione.

Dział 5 – Moje podwórko

•	wymienia cechy krajobrazu wiejskiego i miejskiego,
•	podaje nazwy zwierząt gospodarskich,
•	podaje przykłady dużych miast Polski,
•	wymienia zalety i wady życia w dużym mieście,
•	nazywa sytuacje szczególnie niebezpieczne dla życia i zdrowia ludzi,
•	wskazuje poprawne zachowanie się w wypadku znalezienia niewybuchu i niewypału,
•	wyjaśnia, jak się należy zachować w czasie pożaru,
•	określa podstawowe zasady poruszania się po drogach,
•	wymienia podstawowe zwroty grzecznościowe.

•	wskazuje mocne i słabe strony mieszkania na wsi  i w mieście,
•	wyjaśnia, dlaczego duże miasta rozrastają się,
•	wskazuje sytuacje szczególnie niebezpieczne dla życia i zdrowia ludzi, zarówno w mieście, jak i na wsi.
•	podaje przykłady sytuacji, w których używa się zwrotów grzecznościowych.

•	wyjaśnia, jakie prace wykonuje się na polu,
•	określa znaczenie zwierząt gospodarskich dla człowieka,
•	wyjaśnia znaczenie określenia: zwarta zabudowa, 
•	podaje przykłady miejsc w najbliższej okolicy szczególnie niebezpiecznych i uzasadnia swoje stanowisko.

•	analizuje trudności i kłopoty ludzi mieszkających na wsi,
•	wyjaśnia znaczenie wyrazu: smog,
•	omawia, jak powinien się zachować pieszy poruszający się po drodze o zmierzchu,
•	uzasadnia, dlaczego zwroty grzecznościowe ułatwiają kontakty między ludźmi.

Dział 6 – Przed wyprawą w teren

•	podaje przykłady świadczące o  zmianach położenia Słońca na niebie,
•	wymienia cechy pogody charakterystyczne dla danej pory roku,
•	charakteryzuje sposób ubierania się w danej porze roku.
•	określa wpływ Słońca na porę roku i porę dnia,
•	wymienia składniki pogody,
•	nazywa urządzenia, które służą do pomiaru składników pogody,
•	wymienia składniki pogody omawiane w prognozie pogody
•	wyjaśnia znaczenie prognozy pogody dla planowania zajęć i ubioru przez ludzi 
•	wymienia zjawiska atmosferyczne występujące w Polsce.
•	określa stan skupienia i właściwości powietrza,
•	omawia rolę tlenu zawartego w powietrzu,
•	określa warunki niezbędne do powstania tęczy,
•	wymienia barwy tęczy (korzystając z wierszyka), 
•	podaje zasady zachowania się w czasie burzy,
•	opisuje sposób zabezpieczania budynków przed skutkami uderzeń pioruna,
•	opisuje zjawiska parowania i skraplania, topnienia i krzepnięcia wody,

•	określa długość dnia (czas od wschodu do zachodu Słońca),
•	wymienia daty rozpoczynające kalendarzowe pory roku.
•	wyjaśnia, jakie znaczenie ma prognoza pogody dla życia ludzi,
•	rysuje znaki synoptyczne poszczególnych składników pogody
•	opisuje cechy wybranych zjawisk atmosferycznych 
•	określa warunki, w jakich można obserwować tęczę.
•	podaje skład powietrza.
•	podaje przykłady znaczenia barw w przyrodzie,
•	proponuje prosty sposób elektryzowania ciała,
•	wyjaśnia, skąd się bierze para wodna w powietrzu,
•	omawia krążenie wody w przyrodzie,
•	opisuje zjawiska atmosferyczne,
•	interpretuje mapę pogody.

•	charakteryzuje widnokrąg w mieście i na wsi,
•	analizuje zależność między długością cienia a wysokością Słońca nad widnokręgiem,
•	rysuje drogę Słońca nad widnokręgiem w różnych porach roku,
•	wyjaśnia zależność długości dnia od długości drogi Słońca nad widnokręgiem,
•	określa wpływ poszczególnych składników pogody na zachowania ludzi
•	interpretuje mapy synoptyczne określając znaczenie poszczególnych znaków.
•	rozpoznaje i nazywa zjawisko atmosferyczne na podstawie opisu.
•	wyjaśnia pojęcie ciśnienie atmosferyczne.
•	proponuje doświadczenie wykazujące, że światło białe nie jest jednorodne,
•	wyjaśnia od czego zależy barwa przedmiotu,
•	wyjaśnia przyczynę występowania ładunków elektrycznych w chmurach, omawia, kiedy dochodzi do wyładowania atmosferycznego
•	omawia proces powstawania chmur i opadów,

•	omawia zależność między wielkością widnokręgu a wysokością, na jakiej się znajduje obserwator,
•	przewiduje przyrodnicze konsekwencje opóźnienia lub przyspieszenia termicznej pory roku
•	podaje jednostki, w których mierzy się poszczególne składniki pogody,
•	prezentuje za pomocą znaków synoptycznych podaną tekstem prognozę pogody.
•	opisuje zjawiska atmosferyczne nie występujące w Polsce na podstawie wybranych źródeł informacji,
•	omawia zjawisko powstawania wiatru.
•	wyjaśnia zjawisko powstawania tęczy,
•	opisuje historię wynalezienia piorunochronu, 
•	wyjaśnia zjawiska przemian stanu skupienia wody,
•	wyjaśnia, jakie jest znaczenie krążenia wody w przyrodzie.

Dział 7 – Wycieczki po okolicy

•	wyjaśnia, kiedy jest potrzebna znajomość kierunków świata,
•	wyznacza kierunki świata za pomocą gnomonu i Słońca
•	wyjaśnia, do czego jest potrzebna skala przy rysowaniu planów,
•	odczytuje z legendy, w jakiej skali jest wykonany plan
•	rozpoznaje mapę topograficzną spośród innych map,
•	odczytuje na mapie topograficznej, gdzie znajduje się np. las, szkoła, kościół itp.
•	 wymienia formy terenu,
•	wskazuje, które z form są wklęsłe, a które wypukłe,
•	wymienia czynniki działające na powierzchnię Ziemi
•	podaje przykłady wód płynących i stojących,
•	podaje przykłady zbiorników sztucznych i naturalnych.
•	wskazuje dwie różnice między środowiskiem wodnym i lądowym,
•	rozpoznaje pospolite zwierzęta i rośliny wodne,
•	wskazuje znaczenie gleby dla roślin, zwierząt i człowieka,
•	wymienia organizmy żyjące w glebie,
•	nazywa części liścia
•	rozpoznaje pospolite drzewa, krzewy i rośliny zielne oraz zwierzęta występujące w najbliższej okolicy,
•	wymienia formy ochrony przyrody stosowane w Polsce,
•	wyjaśnia co oznacza skrót LOP,
•	podaje możliwości ochrony przyrody przez ucznia klasy 4.,
•	podaje sposoby wyznaczania kierunków głównych w terenie,
•	wymienia formy ukształtowania powierzchni,
•	rozpoznaje pospolite rośliny i zwierzęta wodne i lądowe.

•	posługuje się kompasem przy wyznaczaniu kierunków.
•	podaje przykłady zastosowania planów,
•	rysuje proste plany w skali 1:1, 1:10, 1:100.
•	określa kierunki świata na mapie topograficznej.
•	rozpoznaje w terenie lub na ilustracjach formy terenu,
•	podaje proste przykłady działalności wiatru,
•	podaje przykłady działalności wody,
•	charakteryzuje wygląd jeziora „starego” i „młodego”,
•	wymienia jedną cechę charakterystyczną dla rzeki : płynącej w biegu górnym, środkowym i dolnym,
•	omawia przystosowania ryby do życia w wodzie korzystając z okazu naturalnego lub rysunku,
•	określa znaczenie warstwy próchnicznej dla żyzności gleby,
•	określa rolę dżdżownic w podnoszeniu żyzności gleby,
•	wskazuje pień i korona drzewa,
•	podaje nazwy parków narodowych położonych najbliżej miejsca zamieszkania,
•	omawia podstawowe zasady zachowania się na terenie parku narodowego,
•	wskazuje zastosowania planu i mapy,
•	rozpoznaje proste znaki topograficzne,
•	wymienia formy ochrony przyrody stosowane w Polsce.

•	opisuje kierunki świata na róży kierunków,
•	określa kierunki świata w terenie,
•	rysuje obiekty w podanych skalach,
•	przelicza skale: liniowe, mianowane i liczbowe.
•	analizuje mapy topograficzne pod względem ilości zabudowań i innych elementów,
•	oblicza rzeczywiste odległości przedstawione na mapie topograficznej,
•	wskazuje i nazywa elementy pagórka,
•	rozpoznaje zbocze strome i łagodne,
•	przewiduje ujemne skutki bardzo silnych wiatrów oraz powodzi,
•	określa, jaka działalność wiatru i wody jest budująca, a jaka niszcząca.
•	rozpoznaje na podstawie fotografii lub ilustracji bieg rzeki,
•	podaje przykłady zróżnicowania miejsc występowania i trybów życia roślin i zwierząt wodnych,
•	wymienia trzy rodzaje gleb i podaje różnice między nimi,
•	uzasadnia, dlaczego dżdżownice zasługują na ochronę,
•	podaje argumenty przeciwko wypalaniu traw,
•	podaje przykłady bylin występujących w okolicy,
•	podaje przykłady rezerwatów i pomników przyrody,
•	określa  zadania szkolnego koła LOP,
•	wyjaśnia, co to znaczy zorientować plan, mapę,
•	oblicza odległości rzeczywiste korzystając ze skali.

•	omawia sposoby wyznaczania kierunków w sytuacji, gdy nie ma przyrządów i Słońca,
•	 szacuje na podstawie skali planu, czy zmieści się on na kartce papieru,
•	 wyciąga wnioski dotyczące zależności zastosowanej skali i wielkości obiektu.
•	wyznacza zgodnie z opisem na mapie topograficznej trasę wędrówki,
•	charakteryzuje poszczególne formy terenu,
•	rozpoznaje na fotografiach lub filmie procesy budujące i niszczące powierzchnię Ziemi oraz je nazywa,
•	rozpoznaje formy terenu na fotografiach i odnosi je do odpowiednich procesów działających na powierzchnię Ziemi
•	charakteryzuje działalność rzeki w biegu górnym, środkowym i dolnym, 
•	określa, czym jest plankton i jakie jest jego znaczenie.
•	wyjaśnia, jak powstała gleba,
•	wyjaśnia co to są byliny,
•	uzasadnia, dlaczego ochrona przyrody ma w Polsce długą tradycję,
•	wskazuje miejsca w okolicy zasługujące na ochronę, uzasadnia wybór,
•	rozpoznaje formy ukształtowania powierzchni na podstawie opisu, ilustracji,
•	omawia formy ochrony przyrody.

Dział 8 – Obserwacja życia w lesie, na łące, na polu i w sadzie

•	wymienia funkcje lasu,
•	podaje podstawowe zasady zachowania się w lesie,
•	wymienia warstwy roślinności w lesie,
•	wymienia nazwy roślinożerców, mięsożerców i wszystkożerców,
•	podaje przykłady prostych łańcuchów pokarmowych występujących w lesie,
•	odróżnia trawy od innych roślin zielnych,
•	wymienia zwierzęta wypasane w Polsce,
•	wskazuje produkty znane z życia codziennego, pochodzące od wypasanych zwierząt,
•	określa cel tworzenia pól uprawnych,
•	rozpoznaje zboża uprawiane w Polsce,
•	wymienia produkty otrzymywane z ziemniaków i buraków cukrowych,
•	wymienia rośliny, z których mamy włókno i olej,
•	wyjaśnia pojęcie sad,
•	wyjaśnia, jaka jest rola pszczół w powstawaniu owoców,
•	rozpoznaje wybrane gatunki roślin towarzyszących człowiekowi,
•	uzasadnia, dlaczego nie wolno próbować nieznanych roślin,
•	wymienia cechy gospodarstwa: tradycyjnego, nowoczesnego i ekologicznego,
•	wskazuje przykłady pozytywnej i negatywnej działalności człowieka w najbliższej okolicy,
•	odróżnia odpady spożywcze i nieorganiczne,
•	segreguje odpady na papier, szkło, tworzywa sztuczne,
•	podaje sposoby oszczędzania wody i energii w gospodarstwie domowym,
•	uzasadnia potrzebę segregacji śmieci,
•	wskazuje podobieństwa i różnice między lasem, sadem, łąką i polem uprawnym,
•	wymienia i rozpoznaje wybrane gatunki roślin i zwierząt występujące w różnych środowiskach.

•	określa co to jest las,
•	podaje znaczenie tablic informacyjnych umieszczanych przy wejściu do lasu,
•	podaje przykłady roślin tworzących poszczególne warstwy w lesie,
•	wyjaśnia, dlaczego rośliny są nazywane producentami pokarmu,
•	wyjaśnia na wybranych przykładach, czym się odżywiają roślinożercy, mięsożercy i wszystkożercy,
•	rozpoznaje kilka gatunków pospolitych kolorowo kwitnących roślin łąkowych,
•	wymienia korzyści czerpane z łąk przez człowieka,
•	określa, co to jest pastwisko,
•	uzasadnia szkodliwość wypalania łąk,
•	wymienia produkty otrzymywane z poszczególnych zbóż,
•	podaje przykłady roślin warzywnych i przyprawowych,
•	wymienia drzewa i krzewy uprawiane w  sadach,
•	wskazuje i nazwa części kwiatu,
•	podaje przykłady środowisk życia roślin stworzonych przez człowieka,
•	wskazuje wady i zalety różnych sposobów gospodarowania (gospodarstwo tradycyjne, nowoczesne, ekologiczne),
•	wyjaśnia pojęcie: degradacja środowiska przyrodniczego,
•	podaje przykłady działalności człowieka, które wpłynęły na degradację środowiska przyrodniczego,
•	wymienia odpady pochodzące z gospodarstwa domowego,
•	wymienia rodzaje odpadów nadających się do przetworzenia,
•	uzasadnia konieczność oszczędzania wody i energii,
•	omawia znaczenie lasów, łąk, sadów i pól uprawnych dla człowieka.

•	wyjaśnia różnice między lasem iglastym, liściastym i mieszanym,
•	omawia wpływ poszczególnych warstw lasu na temperaturę powietrza, wilgotność i nasłonecznienie występujące w lesie,
•	wskazuje przystosowania roślinożercy, mięsożercy i wszystkożercy do zdobywania i pobierania pokarmu,
•	wymienia cechy charakterystyczne łąk,
•	podaje cechy charakterystyczne traw,
•	omawia zabiegi prowadzone na łąkach przez człowieka,
•	wymienia główne zabiegi prowadzone przez człowieka na polu i uzasadnia ich znaczenie,
•	omawia wykorzystanie przez człowieka różnych rodzajów roślin,
•	określa funkcje poszczególnych części kwiatu,
•	przedstawia zmiany, zachodzące w kwiatach po ich zapyleniu,
•	podaje przykłady leczniczego wykorzystania roślin,
•	wyjaśnia, dlaczego leki (w szczególności zawierające wyciągi z roślin) należy zażywać pod kontrolą lekarza,
•	ocenia, czy jego gospodarstwo / gospodarstwo jego rodziny lub w okolicy/ mogłoby zostać przekształcone w ekologiczne i co w tym celu należałoby uczynić,
•	wskazuje sposoby zapobiegania niszczeniu środowiska,
•	podaje przykłady wyrobów pochodzących z recyklingu,
•	rozpoznaje po oznakowaniu opakowania nadające się do recyklingu,
•	analizuje swoje codzienne działania pod kątem wpływu na środowisko,
•	omawia różnorodność oddziaływań człowieka na środowisko i ich efekty.

•	wyjaśnia znaczenie pojęć: buczyna, bór, las mieszany,
•	uzasadnia, dlaczego rośliny runa leśnego kwitną wczesną wiosną,
•	wyjaśnia znaczenie ściółki leśnej dla życia w lesie,
•	uzasadnia, dlaczego roślina zielona jest zawsze pierwszym ogniwem w łańcuchu pokarmowym,
•	rozróżnia rośliny zielne i zdrewniałe i uzasadnia taki podział,
•	wyjaśnia, na czym polega rola bakterii żyjących w brodawkach korzeni roślin motylkowych,
•	wyjaśnia, czym różnią się zboża jare i ozime,
•	definiuje pojęcie rośliny przemysłowe,
•	wyjaśnia, w jaki sposób zwierzęta pomagają ludziom w walce z owadami szkodnikami,
•	wyjaśnia, na czym polega jednostronność pojęcia szkodnik,
•	wyjaśnia, na czym polega jednostronność pojęcia chwasty,
•	uzasadnia, dlaczego rozwój rolnictwa ekologicznego może być szansą rozwoju dla wielu gospodarstw w Polsce,
•	przewiduje skutki niszczenia środowiska naturalnego przez ludzi,
•	wymienia źródła zanieczyszczeń gleby, wody i powietrza,
•	podaje przykłady zanieczyszczeń pochodzących z danego źródła,
•	wymienia i podejmuje działania pro-ekologiczne.